نوعدوستی بی‌حد ملک‌جان در کنار صبر و شکیبایی او به اطرافیان و ارادتمندانش اطمینان می‌داد که او خیرخواه آنان است. چنین اطمینانی، کمک می‌کرد تا آنان بتوانند در محیطی که همواره زنان از هر جهت پایین‌تر از مردان به حساب می‌آمدند، به توصیه‌هایش درباره‌ی تساوی حقوق زن و مرد عمل کنند و طرز فکر خود را به سمت رعایت این تساوی تغییر دهند. نابرابری‌هایی که ریشه‌هایی چند شاخه و بس عمیق داشت.

دورافتادگی فرهنگی و شیوه‌ی بَدَوی زندگانی در روستاها، اگر نگوییم بلکل مانع هرگونه تحول فرهنگی و اجتماعی می‌شد، باید گفت، آن تحولات را حداقل، خیلی بعید و دور از ذهن می‌نمود. در چنین روزگاری، چه بسا تفکرات خیرخواهانه و بدیع شیخ جانی از تساوی همه‌جانبه‌ی حقوق زن و مرد، در آن جامعه‌ی به شدت مردسالار، که مغایر، بلکه متضاد با باورهای جامعه بود، می‌توانست امنیت او را به خطر بیندازد.

این بانوی به ظاهر نحیف و بیمار، که نابینا هم بود، تنها با سلاح ایمان، راستی، شهامت و نوع‌دوستی واقعی‌‌، توانست بر سر باور خود بایستد، تا سرانجام تلاش‌اش ثمر دهد و زنان و دختران، از اهمیت برخورداری از حقوقی کاملاً برابر با مردان آگاه شوند. مهر بی‌دریغ، درایت و توجه او به تک تک افراد، به او توانایی می‌داد تا قلب و فکر اهالی را در این راه همراه خود گرداند. همین همراهی، سبب شد احترام خاصی برایش قائل باشند، نه تنها در روستای خود، بلکه در آبادی‌های اطراف و حتی در منطقه‌اش.

ملک‌جان در حال گفتگو با زنان روستایی

او برابری را، نه تنها در امور اجتماعی و فرهنگی، بلکه در امور مذهبی و دینی که قرن‌ها بلکه هزاره‌ها در اختیار مردان بود امری ضروری می‌دانست. خواستار حقوقی برابر در همه‌ی سطوح برای زنان و مردان، دختران و پسران بود. از همین‌روی، با موافقت استاد الهی، خود را از سنتی جدا کرد که چند قرن سابقه داشت. به زنان اجازه داد همپای مردان در مراسم آیینی شرکت کنند و حتی خود به تنهایی، مراسم را اداره کنند. کاری که تا آن زمان جزو تابوهای اساسی به شمار می‌آمد و سنت شکنیِ‌ غیر قابل تصوری به نظر می‌رسید.

برای مثال، در طول تاریخ، زن‌ها اجازه نداشتند همپای مردان در مراسم عبادی شرکت کنند، چه رسد به آن که خود سرودهای مذهبی را اجرا کنند. انقلابِ ملک‌جان در این محیط، که به نقاط دیگر هم تسری یافت، به زنان اجازه‌ی شرکت در این‌گونه مراسم داد، و زمینه را برای تغییرات بنیادین دیگری آماده کرد.

در همین راستا، ملک‌جان، والدین را ترغیب می‌کرد با دخترانشان همانند پسران رفتار کنند، یعنی آنها را به مدرسه بفرستندو به اندازه‌ی پسران به تغذیه‌ی آنها اهمیت بدهند و به اموراتشان رسیدگی مطلوب کنند، حتی ارثِ برابر به آنها بدهند؛ امری که در مجامع عشایری و روستایی، هرگز قابل پذیرش نبود.

هنگامی که مردان برای سوادآموزی به کلاس‌های اَکابر می‌رفتند، ملک‌جان تلاش کرد چنین امکانی برای زنان هم فراهم شود.

او در جلسات درس‌اش، ضمن توضیح عواقب معنوی نادیده‌گرفتن حقوق هر جنس، زنان و مردان را ترغیب می‌کرد، حقوق یکدیگر را بشناسند و در رعایت آن و احترام به یکدیگر بکوشند.

زندگانی ملک جان، به عنوان یک زن در جامعه‌ی روستاییِ مردسالارِ ابتدایی، خود بازتاب همان اصول و فلسفه‌ای است که به آن باوری عمیق داشت؛ و زنان و دختران فراوانی از او سرمشق ‌گرفتند. امروزه زنان فراوانی را می‌بینیم که تحت تاثیر همان تعالیم، تحصیل کرده و در فعالیت‌های اجتماعی سهیم هستند.

او آنها را تشویق می‌کرد که حس استقلال و خوداتکایی را در خود تقویت کنند و خود را در تمام جهات مساوی با مردان بدانند. دختران را تشویق می‌کرد درس بخوانند و به زنان سفارش می‌کرد تا آنجا که ممکن است برای خود استقلال مالی پیدا کنند، زیرا عمیقاً اعتقاد داشت که روابط بین زنان و مردان اگر بر احترام متقابل و مساوات استوار باشد از موفقیت و هماهنگی بیشتری برخوردار خواهد بود. شیخ جانی معتقد بود چنین استقلالی باعث می‌شود، زنان عرصه‌ی وسیع‌تری برای فعالیت داشته باشند، و نیاز مالی و استیصال، انتخاب‌هایشان را محدود نکند. بر این باور بود که تنها در چنین شرایطی است که زنان و فرزندانشان می‌توانند زندگی‌ هدفمند، کامل‌تر و مناسب‌تری داشته باشند.

 


بزرگداشت یکصدمین سال تولد

زندگانی پوشیده از انظار: میراثی از شهامت، انسانیت و خِرَد یک زن

بنیاد نور و بخش اقتصاد و امور اجتماعی سازمان ملل متحد، به مناسبت بزرگداشت یک‌صدمین سال تولد ملک‌جان نعمتی برنامه‌ای در انجمن آسیا در نیویورک برگزار کردند. این برنامه در مورد زنانی بود که در اجتماعات مختلف جهانی توانسته‌اند با عزم راسخ، اراده و نگرش پیشروی خویش در زندگی اطرافیان و دیگران تأثیرگذار باشند.

مراسم بزرگداشت، با تأکید بر فعالیت‌‌های ملک‌جان در دوران زندگانی‌اش، بر محور بحث‌هایی گذشت در باب نقش مهم تعلیم و تربیت و استقلال مالی در پیشبرد و بهبود بخشیدن به زندگی زنان. یک ویدیوی کوتاه درباره‌ی زندگانی شیخ‌ جانی به علاوه‌ی موسیقی سنتی ایران که نقش ماندگاری در طول زندگی او داشت، در این مراسم بزرگداشت برای علاقمندان پخش شد.